ลองวางสองกระปุกคู่กันแล้วพลิกไปด้านหลัง จะเห็นว่าสูตร 50+ ของแต่ละยี่ห้อไม่ได้เหมือนกัน บางยี่ห้อตัดธาตุเหล็กออกทั้งหมด บางยี่ห้อยังใส่ในปริมาณน้อย บางยี่ห้อเพิ่มวิตามินดีหรือบี 12 ให้เด่นกว่าสูตรทั่วไป แต่บางยี่ห้อแทบไม่ต่างจากสูตรผู้ใหญ่เลย ชื่อ 50+ จึงเป็นข้อความทางการตลาด ใช้เป็นจุดเริ่มต้นการอ่านได้ แต่ใช้ตัดสินแทนตารางส่วนผสมไม่ได้

สิ่งแรกที่คนมักพลาดคือหนึ่งหน่วยบริโภค บางกระปุกเขียนตัวเลขต่อหนึ่งเม็ด บางกระปุกเขียนต่อสองเม็ดหรือสามเม็ด พอเทียบกันโดยไม่ดูตรงนี้ กระปุกที่ต้องกินหลายเม็ดจะดูเหมือนมีสารมากกว่า ทั้งที่แบ่งต่อเม็ดแล้วใกล้เคียงกัน อีกจุดหนึ่งคือคอลัมน์ร้อยละของค่าอ้างอิงต่อวัน ตัวเลขร้อยละสูงเกินร้อยบ่อยในบางวิตามิน ซึ่งไม่ผิดกฎเสมอไป แต่เป็นสัญญาณให้ถามต่อว่าเมื่อกินร่วมกับอาหารเสริมอื่นในบ้านแล้วรวมกันเท่าไร

ฉลากไทยที่ผ่านการขึ้นทะเบียนจะมีเลขทะเบียน อย. คำเตือน วันหมดอายุ และชื่อผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า ถ้าไม่เจอข้อมูลเหล่านี้ครบ ไม่ต้องเทียบต่อ ให้วางกระปุกนั้นลง การตรวจเลขทะเบียนทำได้ตามที่บทความในหมวดเดียวกันอธิบายไว้ ที่นี่จะโฟกัสเฉพาะการเทียบสูตรสองแบบ

ผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์เสียธาตุเหล็กทุกเดือนไปกับประจำเดือน วิตามินรวมสูตรทั่วไปจึงมักใส่ธาตุเหล็กไว้ แต่เมื่อหมดประจำเดือนแล้ว และในผู้ชายที่ไม่เสียเลือดเป็นรอบ ความต้องการธาตุเหล็กลดลง ธาตุเหล็กส่วนเกินร่างกายไม่มีทางขับออกเร็ว จึงเป็นเหตุผลที่สูตรสำหรับวัยสูงอายุมักตัดหรือลดสารตัวนี้ นอกจากนั้นธาตุเหล็กยังทำให้ท้องผูกและแน่นท้องได้ง่าย ซึ่งผู้สูงอายุหลายคนมีปัญหาเรื่องนี้อยู่แล้ว

ข้อควรระวังที่คนมักไม่นึกถึงคือภาวะซีด ผู้สูงอายุที่ซีดไม่ควรเดาเองว่าขาดธาตุเหล็กแล้วซื้อวิตามินที่มีธาตุเหล็กมากินเอง เพราะในวัยนี้ภาวะขาดธาตุเหล็กมักมีสาเหตุซ่อนอยู่ เช่น เลือดออกช้า ๆ ในกระเพาะอาหารจากยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด หรือโรคในลำไส้ การกินธาตุเหล็กเสริมอาจทำให้ตัวเลขดีขึ้นชั่วคราวและบังสาเหตุไว้ ผู้ที่ซีด เหนื่อยง่าย หรืออุจจาระดำผิดปกติ ต้องเจาะเลือดและหาสาเหตุกับแพทย์

อีกเรื่องคือธาตุเหล็กและแร่ธาตุอย่างแคลเซียมจับกับยาบางชนิดในลำไส้ เช่น ยาฮอร์โมนไทรอยด์และยาปฏิชีวนะบางกลุ่ม ทำให้ยาดูดซึมได้น้อยลง ถ้ากินยาเหล่านี้อยู่ ให้เภสัชกรบอกว่าต้องเว้นช่วงเวลาระหว่างยากับวิตามินอย่างไร อย่าตั้งช่วงเวลาเอง

วิตามินบี 12 ในเนื้อสัตว์ ไข่ และนม ติดอยู่กับโปรตีน ต้องอาศัยกรดในกระเพาะอาหารช่วยแยกออกมาก่อนจึงดูดซึมได้ เมื่ออายุมากขึ้นผู้สูงอายุบางคนมีกรดในกระเพาะน้อยลง (เรียกรวม ๆ ว่ากระเพาะอาหารอักเสบเรื้อรังชนิดฝ่อ) บางคนกินยาลดกรดกลุ่มพีพีไอหรือเอชทูเป็นปี บางคนกินยาเมทฟอร์มินมานาน ทั้งหมดนี้อาจทำให้ระดับบี 12 ต่ำลงได้ นอกจากนั้นผู้ที่กินมังสวิรัติหรืองดเนื้อสัตว์และนมมานานก็เสี่ยงขาด

บี 12 ที่ใส่ในวิตามินเม็ดอยู่ในรูปอิสระ ไม่ต้องใช้กรดแยกจากโปรตีน จึงเป็นเหตุให้สูตรสำหรับวัยสูงอายุมักเน้นสารตัวนี้ แต่ต้องรู้ข้อจำกัดคือถ้าสาเหตุของการขาดมาจากการดูดซึมที่เสียไปจริง ปริมาณในวิตามินรวมอาจไม่พอ แพทย์อาจเลือกวิธีอื่นตามผลเลือด ซึ่งเป็นเรื่องที่ผู้ป่วยตัดสินเองไม่ได้

อาการขาดบี 12 ในผู้สูงอายุมักมีอาการแสดงไม่ตรงแบบ บางคนชาปลายมือปลายเท้า ทรงตัวแย่ลง บางคนเพียงขี้ลืมขึ้นหรืออารมณ์ซึม ซึ่งครอบครัวมักเหมาเอาว่าเป็นเรื่องของอายุ ถ้าสังเกตเห็นอาการเหล่านี้ ให้ขอตรวจเลือดแทนการซื้อวิตามินมากินเอง เพราะผลเลือดบอกได้ว่าควรเสริมหรือไม่

วิตามินดีช่วยให้ร่างกายใช้แคลเซียมได้ และมีความเกี่ยวข้องกับกระดูกกับกล้ามเนื้อ แม้ประเทศไทยแดดแรง ผู้สูงอายุจำนวนไม่น้อยแทบไม่ได้ออกจากบ้านหรืออยู่ในร่มเกือบตลอดวัน จึงเป็นกลุ่มที่แพทย์ต้องพิจารณาเป็นรายคน สูตร 50+ บางยี่ห้อเพิ่มวิตามินดีให้มากกว่าสูตรทั่วไป แต่ปริมาณในเม็ดรวมมักเป็นเพียงส่วนหนึ่ง และไม่ควรใช้แทนการตรวจเลือดเมื่อแพทย์สงสัยว่าขาด

แคลเซียมเป็นอีกตัวที่ในเม็ดรวมมักมีไม่มาก เพราะแร่ธาตุตัวนี้เทอะทะ ถ้าใส่เต็มที่เม็ดจะใหญ่เกินกว่าจะกลืนได้ ผู้ที่ถูกแนะนำให้เสริมแคลเซียมจริงมักได้รับคำแนะนำแยกต่างหาก การเสริมแคลเซียมยังต้องคิดถึงนิ่วในไต ท้องผูก และยาที่กินร่วมกัน ซึ่งผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัวควรคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

วิตามินเคเกี่ยวกับการแข็งตัวของเลือด ผู้ที่กินวาร์ฟารินต้องรักษาปริมาณวิตามินเคที่ได้รับให้สม่ำเสมอ เพราะการเปลี่ยนแปลงอาจทำให้ค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน วิตามินรวมบางสูตรมีวิตามินเค บางสูตรไม่มี ถ้าเริ่ม เปลี่ยน หรือหยุดวิตามินรวม ต้องแจ้งทีมที่ดูแลวาร์ฟาริน ไม่ใช่แจ้งหลังเลือดออกผิดปกติ

วิตามินเอมีสองแบบที่ฉลากอาจเขียนต่างกัน แบบเรตินอลซึ่งเป็นรูปแบบพร้อมใช้ และแบบเบตาแคโรทีนซึ่งร่างกายเปลี่ยนเองตามความต้องการ รูปแบบเรตินอลในปริมาณสูงสะสมได้ ผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงกระดูกพรุนควรให้เภสัชกรช่วยดูว่ารวมกับอาหารเสริมอื่นแล้วมากเกินไปหรือไม่

แมกนีเซียม โพแทสเซียม และฟอสฟอรัสควรดูเป็นพิเศษในผู้ที่ไตทำงานลดลง เพราะไตที่ขับออกได้น้อยทำให้ค่าในเลือดสูงเกินได้ โฟลิกแอซิดปริมาณสูงอาจบังอาการขาดบี 12 ทำให้ตรวจพบช้า เรื่องเหล่านี้คือเหตุผลที่ตารางส่วนผสมของแต่ละคนต้องเทียบกับรายการยาและผลเลือดของคนนั้น